Nûçe

PEKÎN — Wezareta tenduristiyê ya eyaleta Espirito Santo ya Brezîlyayê roja Sêşemê ragihand ku hebûna antîkorên IgG, yên taybetî yên vîrusa SARS-CoV-2, di nimûneyên serumê yên ji Kanûna 2019an de hatiye tespîtkirin.

Wezareta tenduristiyê ragihand ku di navbera Kanûna 2019an û Hezîrana 2020an de 7,370 nimûneyên serumê ji nexweşên ku guman tê kirin bi nexweşiya dengue û chikungunya ketine hatine berhevkirin.

Bi nimûneyên ku hatin analîzkirin, di 210 kesan de antîkorên IgG hatin tespîtkirin, ku ji wan 16 bûyer hebûna koronavirusê nû li eyaletê nîşan didin berî ku Brezîlyayê yekem bûyera xwe ya bi fermî piştrastkirî di 26ê Sibata 2020an de ragihand. Yek ji bûyeran di 18ê Kanûna Pêşîn a 2019an de hatiye berhevkirin.

Wezareta tenduristiyê got ku piştî enfeksiyonê nêzîkî 20 rojan digire ku nexweşek bigihîje asta diyarkirî ya IgG, ji ber vê yekê dibe ku enfeksiyon di navbera dawiya Mijdarê û destpêka Kanûna 2019an de çêbûbe.

Wezareta Tenduristiyê ya Brezîlyayê talîmat daye dewletê ku ji bo piştrastkirina bêtir lêkolînên epidemiolojîk ên kûr pêk bîne.

Encamên li Brezîlyayê di nav lêkolînên li çaraliyê cîhanê de yên herî dawî ne ku delîlên zêde dibin ku COVID-19 bi bêdengî li derveyî Çînê zûtir ji ya ku berê dihat fikirîn belav bûye.

Li gorî raporên medyayê, lêkolînerên Zanîngeha Mîlanoyê vê dawiyê dîtin ku jinek li bajarê bakurê Îtalyayê di Mijdara 2019an de bi COVID-19ê ketiye.

Li gorî rojnameya rojane ya herêmî ya Îtalyayê L'Unione Sarda, bi rêya du teknîkên cuda yên li ser tevnên çerm, lêkolîneran di biyopsiya jineke 25 salî de hebûna rêzikên gena RNA yên vîrusa SARS-CoV-2 yên ku dîroka wan vedigere Mijdara 2019an tespît kirin.

Rojnameyê ji Raffaele Gianotti, ku lêkolînê koordîne kir, got, "Di vê pandemiyê de, rewş hene ku tê de tenê nîşana enfeksiyona COVID-19 patolojiya çerm e."

Gianotti got, "Min meraq dikir gelo em dikarin delîlên SARS-CoV-2 di çermê nexweşên ku tenê nexweşiyên çerm hebûn berî ku qonaxa şewbê ya bi fermî hatî nas kirin dest pê bike bibînin," û lê zêde kir, "me 'şopa tiliyên' COVID-19 di tevnên çerm de dîtin."

Di raporê de tê gotin, li gorî daneyên gerdûnî, ev "delîla herî kevin a hebûna vîrusa SARS-CoV-2 di mirovan de ye".

Di dawiya Nîsana 2020an de, Michael Melham, şaredarê Belleville li eyaleta New Jersey ya Dewletên Yekbûyî, got ku testa wî ji bo antîkorên COVID-19 pozîtîf derketiye û bawer dike ku wî di Mijdara 2019an de vîrus girtiye, tevî ku bijîşkek texmîn kiribû ku tiştê ku Melham kişandiye tenê grîp bû.

Li Fransayê, zanyaran dîtin ku zilamek di Kanûna 2019an de, bi qasî mehek berî ku yekem bûyer bi fermî li Ewropayê werin tomar kirin, bi COVID-19 vegirtî bûye.

BBC News di Gulana 2020an de, bi îşareta bijîşkekî li nexweşxaneyên Avicenne û Jean-Verdier ên nêzîkî Parîsê, ragihand ku nexweş "divê di navbera 14 û 22ê Kanûna Pêşîn (2019) de vegirtî be, ji ber ku nîşanên koronavirusê di navbera pênc û 14 rojan de xuya dibin."

Zanîngehê di daxuyaniyekê de di Hezîrana 2020an de got ku li Spanyayê, lêkolînerên Zanîngeha Barcelonayê, ku yek ji zanîngehên herî bi prestîj ên welêt e, hebûna genoma vîrusê di nimûneyên ava qirêj ên ku di 12ê Adara 2019an de hatine berhevkirin de tespît kirin.

Li Îtalyayê, lêkolînek ji aliyê Enstîtuya Neteweyî ya Penceşêrê li Mîlanoyê ve, ku di Mijdara 2020an de hate weşandin, nîşan da ku ji 959 dilxwazên saxlem ên ku di navbera Îlona 2019an û Adara 2020an de beşdarî ceribandinek pişkinîna penceşêra pişikê bûn, ji sedî 11.6ê wan antîkorên COVID-19 pir berî Sibata 2020an, dema ku yekem doza fermî li welêt hate tomar kirin, pêşxistibûn, çar dozên ji lêkolînê vedigerin hefteya yekem a Cotmeha 2019an, ku tê vê wateyê ku ew kes di Îlona 2019an de vegirtî bûn.

Di 30ê Mijdara 2020an de, lêkolînek ji aliyê Navendên Kontrol û Pêşîlêgirtina Nexweşiyan ên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (CDC) ve hat kirin, dît ku COVID-19 bi îhtîmaleke mezin li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê di nîvê Kanûna 2019an de hebû, çend hefte berî ku vîrus cara yekem li Çînê were nasîn.

Li gorî lêkolîna ku di kovara Clinical Infectious Diseases de li ser înternetê hatiye weşandin, lêkolînerên CDC nimûneyên xwînê yên 7,389 bexşên xwînê yên rûtîn ên ku ji hêla Xaça Sor a Amerîkî ve ji 13ê Kanûna Pêşîn a 2019an heta 17ê Çileya 2020an hatine berhevkirin, ji bo antîkorên taybetî yên koronavirusê nû ceribandin.

Zanyarên CDC nivîsandin ku enfeksiyonên COVID-19 "dibe ku di Kanûna 2019an de li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê hebûn," nêzîkî mehek berî doza fermî ya yekem a welêt di 19ê Çileya 2020an de.

Ev vedîtin mînakek din e ku çareserkirina puzzle-a zanistî ya şopandina çavkaniya vîrusê çiqas tevlihev e.

Di dîrokê de, gelek caran derketiye holê ku cihê ku vîrusek cara yekem lê hatiye ragihandin ne cihê jêderka wê ye. Mînakî, enfeksiyona HIV-ê cara yekem ji hêla Dewletên Yekbûyî ve hatiye ragihandin, lê dibe ku ev yek jî mimkun be ku vîrus ne ji Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê be. Û her ku diçe bêtir delîl îspat dikin ku Gripa Spanyayî li Spanyayê derneketiye.

Bi qasî COVID-19ê, ew kesê ku yekem kes e ku vîrusê ragihandiye nayê wê wateyê ku ew vîrus ji bajarê Wuhan ê Çînê derketiye.

Derbarê van lêkolînan de, Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê (WHO) got ku ew ê "her tespîtkirina li Fransa, Spanya, Îtalyayê pir cidî bigire, û em ê her yek ji wan lêkolîn bikin."

"Em ê dev ji zanîna rastiya li ser çavkaniya vîrusê bernedin, lê li ser bingeha zanistê, bêyî ku wê siyasî bikin an jî hewl bidin ku di pêvajoyê de rageşiyê biafirînin," Rêveberê Giştî yê WHOyê Tedros Adhanom Ghebreyesus di dawiya Mijdara 2020an de got.