Nûçe

Ji aliyê WANG XIAOYU û ZHOU JIN ve | ÇÎNA ROJANE | Nûvekirin: 2021-07-01 08:02

Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê ragihandÇîn ji malaryayê azad eroja Çarşemê, pesnê "destkeftiya wê ya berbiçav" a kêmkirina bûyerên salane ji 30 mîlyonî bo sifirê di 70 salan de da.

WHOyê got ku Çîn, piştî Avusturalya, Sîngapûr û Bruneiyê, di nav sê dehsalan de bûye yekem welatê li herêma Pasîfîka Rojava ku nexweşiya ku bi rêya mêşan ve tê veguhastin ji holê rakiriye.

Tedros Adhanom Ghebreyesus, rêveberê giştî yê WHO, di daxuyaniyekê de ku roja Çarşemê hat weşandin got, "Serkeftina wan bi zehmetî hat bidestxistin û tenê piştî dehsalan çalakiyên armanckirî û berdewam pêk hat." "Bi vê daxuyaniyê, Çîn tevlî hejmara zêde ya welatan dibe ku nîşanî cîhanê didin ku pêşerojek bê malarya armancek gengaz e."

Malarya nexweşiyeke ku bi rêya gezandina mêşan an jî bi rêya xwînê tê veguhestin e. Li gorî raporeke WHOyê, di sala 2019an de li çaraliyê cîhanê nêzîkî 229 milyon bûyer hatine ragihandin ku bûne sedema mirina 409,000 kesan.

Li Çînê, dihat texmînkirin ku di salên 1940an de salane 30 milyon kes ji vê nexweşiyê dikişiyan, rêjeya mirinê jî ji sedî 1 bû. Komîsyona Tenduristiya Neteweyî got ku wê demê, nêzîkî ji sedî 80ê navçe û qezayên li seranserê welêt bi nexweşiya malaryayê ya endemîk re têdikoşiyan.

Di analîzkirina mifteyên serkeftina welêt de, WHO sê faktor destnîşan kirin: belavkirina planên bîmeya tenduristiyê yên bingehîn ku erzanbûna teşhîs û dermankirina malaryayê ji bo her kesî misoger dike; hevkariya pirsektorî; û pêkanîna stratejiyeke nûjen a kontrolkirina nexweşiyê ku çavdêrî û kontrolkirinê xurt kiriye.

Wezareta Derve roja Çarşemê got ku jiholêrakirina malaryayê yek ji beşdariyên Çînê di pêşketina mafên mirovan û tenduristiya mirovan a cîhanî de ye.

Berdevkê wezaretê Wang Wenbin di civîneke çapemeniyê ya rojane de got ku ev ji bo Çîn û cîhanê nûçeyek baş e ku WHO sertîfîkaya bê malarya daye welêt. Wî got ku Partiya Komunîst a Çînê û hikûmeta Çînê her gav girîngiya parastina tenduristî, ewlehî û rehetiya mirovan dane wan.

Çînê di sala 2017an de cara yekem ti enfeksiyona malaryayê ya navxweyî tomar nekir û ji hingî ve ti bûyerên malaryayê yên herêmî tomar nekiriye.

Di Mijdarê de, Çînê serlêdana sertîfîkaya bê malarya pêşkêşî WHO kir. Di Gulanê de, pisporên ku ji hêla WHO ve hatine vexwendin li parêzgehên Hubei, Anhui, Yunnan û Hainan nirxandin pêk anîn.

Ev sertîfîka ji welatekî re tê dayîn dema ku ew welat herî kêm sê salên li pey hev ti enfeksiyonên herêmî tomar neke û şiyana xwe ya pêşîgirtina li veguhestina gengaz di pêşerojê de nîşan bide. Li gorî WHO, heta niha çil welat û herêm ev sertîfîka wergirtine.

Lêbelê, Zhou Xiaonong, serokê Enstîtuya Neteweyî ya Nexweşiyên Parazît a Navenda Kontrolkirin û Pêşîlêgirtina Nexweşiyan a Çînî, got ku Çîn hîn jî salane nêzîkî 3,000 bûyerên malaryayê yên hawirdekirî tomar dike, û Anopheles, cinsê mêşan ku dikare parazîtên malaryayê li mirovan belav bike, hîn jî li hin herêman heye ku malarya berê barekî giran ê tenduristiya giştî bû.

Wî got, "Rêbaza herî baş ji bo yekkirina encamên jiholêrakirina malaryayê û jiholêrakirina metirsiya bûyerên hawirdekirî ew e ku bi welatên biyanî re hevkariyê bikin da ku nexweşiyê li çaraliyê cîhanê ji holê rakin."

Ji sala 2012an vir ve, Çînê bernameyên hevkariyê bi rayedarên derveyî welat re da destpêkirin da ku alîkariya perwerdekirina bijîşkên gundan bike û şiyana wan a tesbîtkirin û dermankirina haletên malaryayê baştir bike.

Zhou got ku stratejî bûye sedema kêmbûnek mezin di rêjeya bûyeran de li deverên ku herî zêde ji nexweşiyê bandor bûne, û da zanîn ku tê payîn ku bernameya dijî-malaryayê li çar welatên din jî were destpêkirin.

Wî zêde kir ku divê bêtir hewl ji bo pêşvebirina berhemên dijî-malaryayê yên navxweyî li derveyî welêt, di nav de artemisinin, amûrên teşhîsê û torên bi kêzikan hatine dermankirin, were dayîn.

Wei Xiaoyu, berpirsê projeyê yê payebilind li Weqfa Bill& Melinda Gates, pêşniyar kir ku Çîn bi ezmûna li ser erdê li welatên ku bi giranî ji nexweşiyê bandor bûne, bêtir jêhatîyan pêş bixe, da ku ew bikaribin çand û pergalên herêmî fam bikin, û rewşa xwe baştir bikin.